Tỳ hưu phỉ thúy: chọn hình, phân biệt tỳ và hưu, và cách đặt theo tập tục
Tỳ hưu là linh thú trong truyền thuyết Á Đông, được chạm trên phỉ thúy nhiều hơn bất kỳ hình nào khác. Bài này nói cả phần chọn hàng lẫn phần tập tục — và tách rõ hai thứ đó.
Tỳ và hưu là hai con
Theo truyền thuyết, đây vốn là một cặp:
- Tỳ — con đực, một sừng, thân hình vạm vỡ hơn.
- Hưu — con cái, hai sừng, thân mềm mại hơn.
Trong dân gian ngày nay, phần lớn hàng bán ra là một sừng và người ta gọi chung là "tỳ hưu". Một số nơi bán theo cặp.
Đặc điểm hình tướng thường thấy: đầu như rồng, thân như sư tử, có cánh nhỏ, và không có hậu môn — chi tiết này là gốc của cả câu chuyện: chỉ ăn vào mà không thải ra, nên gắn với ý niệm giữ của.
Chọn mặt đeo
- Nét chạm ở đầu. Mắt, mũi, bờm — đây là chỗ lộ tay nghề. Chạm ẩu thường mặt bẹt, mắt lệch.
- Miệng. Nhiều mẫu chạm miệng ngậm đồng tiền hoặc thỏi vàng. Chi tiết nhỏ này rất dễ chạm hỏng.
- Vị trí màu. Thợ giỏi bố trí phần màu đẹp nhất vào thân hoặc đầu, không phí ở đuôi.
- Cỡ. 25–35mm cho nữ, 35–45mm cho nam đeo hằng ngày.
- Lỗ xỏ dây nhẵn, không sứt.
Chọn tượng để bàn
- Độ cân đối khi nhìn chính diện — tượng lệch nhìn ra ngay.
- Đế phẳng, tượng đứng vững không kênh.
- Mặt sau có được chạm và mài kỹ không, hay chỉ làm mặt trước.
- Soi ngược sáng tìm vết nứt, nhất là ở chân và đuôi — chỗ mảnh nhất.
Các tập tục về cách đặt và đeo
Đây là phần thuộc về văn hoá dân gian. Ghi lại để bạn biết người ta thường làm gì:
Với tượng để bàn
- Thường đặt hướng đầu ra cửa hoặc ra cửa sổ — với ý "đón".
- Thường tránh đặt đối diện gương.
- Thường tránh đặt trong phòng ngủ và nhà vệ sinh.
- Đặt ở bàn làm việc, quầy thu ngân là phổ biến với người kinh doanh.
Với mặt đeo
- Thường đeo đầu hướng lên.
- Có quan niệm không cho người khác sờ vào, nhưng đây là tập tục cá nhân.
Hợp mệnh
Vì tỳ hưu phỉ thúy thường màu xanh lục (hành Mộc), theo cách xếp ngũ hành phổ biến thì được cho là hợp người mệnh Mộc và mệnh Hoả. Nếu muốn màu khác, tỳ hưu cũng được chạm trên thạch anh, hắc ngà, hổ phách với các hành tương ứng.
Nói rõ một điều quan trọng
Tỳ hưu gắn với ý niệm tài lộc mạnh hơn hầu hết các hình chạm khác, nên đây cũng là chỗ dễ bị hứa hẹn quá lời.
Nói thẳng: không ai có thể cam kết một món trang sức mang lại tiền bạc. Người bán nào nói "đeo vào là hút tài lộc", "đặt đúng hướng là phát tài" thì bạn nên cẩn thận — họ đang bán một lời hứa không kiểm chứng được, và thường bán kèm giá cao hơn.
Điều kiểm chứng được ở một mặt tỳ hưu phỉ thúy: chất đá (loại A/B/C, chủng, nước, màu) và tay nghề chạm. Đó là thứ bạn trả tiền cho, và cũng là thứ giữ giá trị.
Tập tục đặt tỳ hưu có ý nghĩa văn hoá và với nhiều người là một lời nhắc về ý chí làm ăn. Giữ nó ở đúng vai trò đó là hợp lý.