Các màu phỉ thúy ngoài xanh: tím, vàng, đen và hàng đa sắc
Nhắc đến phỉ thúy, hầu hết nghĩ ngay đến màu xanh lục. Nhưng jadeite có phổ màu rộng, và một số màu hiếm hơn xanh — chỉ ít được biết đến hơn.
Tím — tử la lan (紫罗兰)
Từ tím nhạt như hoa oải hương đến tím hồng. Tên gọi "tử la lan" lấy từ hoa violet.
- Màu do mangan trong cấu trúc.
- Phần lớn hàng tím có nước thấp — đục hơn hàng xanh cùng hạng. Tím mà trong là hiếm và được săn.
- Dân gian chia ba sắc: hồng tím (ngả hồng), lam tím (ngả lam), tím ánh xám.
Lưu ý mua: tím là màu bị nhuộm nhiều nhất sau xanh. Soi kính lúp tìm màu đọng theo khe nứt.
Vàng — hoàng phỉ (黄翡)
Vàng mật đến nâu vàng. Điểm đặc biệt: màu này nằm ở lớp vỏ phong hoá — hình thành do sắt thấm vào phần ngoài của khối đá qua thời gian rất dài.
Hệ quả:
- Hoàng phỉ thường chỉ có ở lớp ngoài, nên món lớn toàn màu vàng là hiếm.
- Hay được kết hợp với phần xanh hoặc trắng bên trong để tạo bố cục.
- Vàng đậm, đều và trong là hàng đáng chú ý.
Đen — mặc thúy (墨翠)
Nhìn đen tuyền dưới ánh sáng thường, nhưng soi đèn xuyên qua thì ra xanh lục đậm. Đây là dấu hiệu nhận biết quan trọng nhất — mặc thúy thật luôn cho ánh xanh khi rọi đèn từ phía sau.
Nếu soi đèn mà vẫn đen đặc không chút xanh, nhiều khả năng đó là loại đá khác (đá đen thường) chứ không phải mặc thúy.
Mặc thúy được nam giới ưa chuộng vì màu trầm, hay dùng làm mặt Quan Công, Chung Quỳ, Phật.
Đa sắc — xuân đới thái, phúc lộc thọ
Một viên có nhiều màu trên cùng nền được đặt tên theo tổ hợp màu:
| Tên | Tổ hợp |
|---|---|
| Xuân đới thái (春带彩) | Tím + xanh lục |
| Phúc lộc thọ | Ba màu: thường vàng + xanh + tím hoặc trắng |
| Phúc lộc thọ hỉ | Bốn màu — rất hiếm |
Giá trị của hàng đa sắc phụ thuộc nhiều vào bố cục: các mảng màu phân định rõ, nằm ở vị trí đẹp, và người thợ biết tận dụng khi chạm. Một viên nhiều màu nhưng lem nhem không bằng viên hai màu phân định sắc nét.
Trắng — bạch để
Nền trắng trong. Ít được săn một mình, nhưng bạch để có nước cao (gọi là "băng chủng" khi trong như băng, "pha lê chủng" khi trong hơn nữa) lại rất được chuộng — vì độ trong quan trọng hơn màu với người sành.
Chọn màu hiếm cần lưu ý gì
- Nhuộm là rủi ro lớn nhất với tím và xanh. Đòi giấy kiểm định có mục xử lý.
- Kiểm chứng mặc thúy bằng đèn — không ra xanh thì không phải mặc thúy.
- Hoàng phỉ mỏng — vì màu nằm ở lớp vỏ, món chạm sâu có thể lộ ra phần khác màu bên dưới. Xem kỹ mặt sau.
- Đa sắc cần nhìn bố cục, không nhìn số lượng màu.
Về giá
Thị trường màu hiếm phân tầng rộng hơn cả hàng xanh, vì có thêm biến số độ hiếm. Nguyên tắc chung vẫn không đổi: chủng và nước đứng trước màu, và loại A đứng trước tất cả. Một viên tím rực loại B vẫn ở tầng thấp hơn viên tím nhạt loại A có nước tốt.