Phỉ thúy loại A, B, C: ba mức xử lý và cách nhận ra hàng tẩm nhựa
Đây là kiến thức quan trọng nhất khi mua ngọc phỉ thúy, và cũng là chỗ bị hiểu sai nhiều nhất. A, B, C không phải xếp hạng chất lượng thẩm mỹ. Chúng là ký hiệu chỉ mức độ can thiệp vào viên đá.
Một viên loại A màu nhạt có thể kém đẹp hơn một viên loại B màu rực. Nhưng chúng ở hai hạng giá hoàn toàn khác nhau, và điều đó là chính đáng.
Loại A — chỉ tự nhiên
Đá không qua xử lý hoá học. Chỉ được cắt, mài và đánh bóng. Có thể phủ sáp bề mặt ở mức truyền thống (một lớp rất mỏng để bóng), điều này vẫn được xếp loại A theo thông lệ ngành.
Loại A là loại duy nhất giữ giá theo thời gian và không xuống cấp. Màu của nó là màu thật của khoáng vật.
Loại B — tẩy axit và tẩm nhựa
Đá tự nhiên nhưng có nhiều tạp chất nâu vàng làm xỉn màu. Người ta:
- Ngâm axit mạnh để tẩy sạch tạp chất. Quá trình này ăn mòn, để lại vô số lỗ rỗng li ti trong cấu trúc.
- Bơm nhựa polymer vào lấp đầy các lỗ đó dưới áp suất, cho đá trong trở lại.
Kết quả nhìn rất đẹp — trong, xanh, sạch. Vấn đề là nhựa xuống cấp theo thời gian: sau vài năm đá có thể ngả vàng, xỉn, xuất hiện vết rạn chân chim. Cấu trúc cũng yếu hơn hẳn vì đã bị axit ăn mòn.
Loại C — nhuộm màu
Đá được nhuộm phẩm màu để có màu xanh hoặc tím đậm. Thường đi kèm xử lý B (nên có ký hiệu B+C: vừa tẩy tẩm vừa nhuộm).
Màu nhuộm phai dần dưới ánh sáng và mồ hôi. Đây là mức xử lý nặng nhất.
Bảng tóm tắt
| Loại | Xử lý | Độ bền màu | Giữ giá |
|---|---|---|---|
| A | Không (chỉ mài, đánh bóng) | Vĩnh viễn | Có |
| B | Tẩy axit + tẩm nhựa | Nhựa ngả vàng sau vài năm | Không |
| C | Nhuộm màu | Phai dần | Không |
| B+C | Cả hai | Kém nhất | Không |
Dấu hiệu nhận biết bằng quan sát
Không có phép thử tại nhà nào chắc chắn, nhưng những dấu hiệu sau đáng chú ý:
Nghi loại B (tẩm nhựa)
- Cấu trúc nhìn "mờ như sương" khi soi đèn xuyên qua, thiếu chiều sâu tinh thể.
- Bề mặt có vết rạn chân chim rất mảnh, nhìn như mạng nhện — dấu vết axit ăn mòn.
- Gõ nhẹ hai miếng vào nhau: loại A cho tiếng thanh, trong và ngân; loại B cho tiếng đục, cụt. Phép này cần tai quen, và chỉ làm với hàng của mình.
- Cảm giác nhẹ hơn so với kích thước, do nhựa nhẹ hơn khoáng vật bị mất đi.
Nghi loại C (nhuộm)
- Soi kính lúp 10x: màu đọng thành mạng lưới theo khe nứt, thay vì phân bố theo hạt tinh thể.
- Màu xanh quá đều và quá rực, không có sự chuyển sắc tự nhiên.
- Soi dưới đèn UV: nhiều loại phẩm nhuộm phát huỳnh quang.
Giấy kiểm định là cách chắc chắn duy nhất
Phổ hồng ngoại (FTIR) phát hiện nhựa polymer trong vài phút, không cần phá mẫu. Đây là lý do giấy kiểm định gần như bắt buộc với ngọc phỉ thúy có giá trị.
Khi đọc giấy, tìm những mục này:
- Tên khoáng vật: phải ghi rõ jadeite.
- Mục xử lý / treatment: ghi "không phát hiện xử lý" hoặc "natural, no treatment" mới là loại A.
- Có ảnh viên đá kèm số giấy — để đối chiếu đúng món mình cầm.
⚠️ Giấy chỉ ghi chung chung "đá thiên nhiên" mà không có mục xử lý thì không chứng minh được đó là loại A. Nhiều tờ giấy trên thị trường đúng kiểu này.
Loại B có nên mua không
Câu trả lời trung thực: tuỳ mục đích và tuỳ giá.
Nếu bạn mua để đeo cho đẹp, biết rõ nó là loại B, và trả đúng giá loại B — thì đó là một giao dịch sòng phẳng. Vấn đề chỉ nảy sinh khi hàng loại B được bán với giá loại A.
Vì vậy điều quan trọng không phải là "đừng mua loại B", mà là biết mình đang mua loại nào.